simple_info
telefon ikonu

Siber zorbalık, internet teknolojileri aracılığıyla bir kişi ya da grubun diğerlerine yönelik düşmanlık, korkutma, tehdit, sindirme ve taciz amaçlı iletileri kasıtlı olarak göndermesidir.

Başka bir ifade ile siber zorbalık, bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak sergilenen kasıtlı saldırganlık davranışlarıdır.

Siber zorbalık kavramı akademik literatürde çoğunlukla, çocuk ve ergenlerin çevrimiçi ortamda birbirlerine yönelik olarak yaptıkları zarar verici davranışları ifade etmek için kullanılır. Ancak dijital ortamda yetişkinler arasında da zorbaca davranışların yaygınlığı nedeniyle kavram, tüm yaştaki bireyleri içerecek şekilde kullanılmaktadır.



Siber zorbalık, dijital ortamda kasıtlı olarak bir başkasını küçük düşürme, itibarını zedeleme, tehdit ve taciz gibi her türlü istenmeyen davranışı ifade eder. Birinin görüntülerini gizlice çekip dijital platformlarda paylaşma ya da paylaşma tehdidinde bulunma, birisi hakkında karalayıcı, küçük düşürücü yorumlar yapma, başkalarını da bu kişi hakkında olumsuz yorumlar yapmaya teşvik etme, kişinin bedeni ile alay etme, ısrarlı biçimde cinsel içerikli mesajlar gönderme gibi davranışlar siber zorbalık eylemleridir. Dijital platformlar çeşitlendikçe farklı siber zorbalık biçimleri de karşımıza çıkabilmektedir.

Siber zorbalık kısaca, geleneksel zorbalığın dijital platforma taşınmış hali olarak da tanımlanabilir. Ancak geleneksel zorbalığa göre çok daha farklı şekillerde karşımıza çıkmakta ve sonuçları açısından da çok daha yaralayıcı olabilmektedir. Dijital ortamda paylaşımların hızla yayılması, yaşanan zorbalığın çok sayıda kişi tarafından görülmesine neden olur. Bu da siber zorbalığa uğrayan kişinin yaşadığı mağduriyeti artırır. Siber zorbalığa tanık olanların zorbalığa ortak olmalarıyla mağduriyet katlanarak büyüyebilmektedir.

Siber zorbaca davranışlardan kaçınarak ve her türlü zorbalığın karşısında durarak dijital ortamın daha güvenli bir alan olmasına katkıda bulunabiliriz. Peki siber zorbaca davranışlar nelerdir? İşte bu sözlükte, zorbalığın adını koymak için, en sık karşılaşılan siber zorbalık eylemlerini tanımladık.

taciz

Taciz

Hedef seçilmiş bir kişiye sürekli olarak saldırgan, aşağılayıcı ve rahatsız edici mesajlar gönderilmesidir. Bu saldırgan mesajlar genellikle e-posta ve anlık mesajlaşma gibi kişisel iletişim kanalları aracılığıyla gönderilir. Taciz, tekrarlayan şekilde gerçekleşmekte ve elbette cinsel tacizi de içermektedir. Taciz, bazen dolaylı ya da aracılı olarak da yaşanabilmektedir. Tacizci, çevrimiçi ağlarını kullanarak mağdurun, tanımadığı kişilerden de saldırgan mesajlar almasına yol açabilmektedir.

Karalama

Karalama

Hedef seçilmiş bir kişi hakkında zarar verici, doğru olmayan ve acımasız sözler paylaşılmasıdır. Bu zarar verici mesajlar, mağdurun arkadaşlık ilişkilerini bozmak ya da itibarını zedelemek amacıyla belirli bir çevrim içi ortamda yayınlanabilir ya da başkalarına gönderilebilir. Bu eylemler arasında dedikodu ve söylenti çıkarmak da yer almaktadır. Karalama türü davranışlarda genellikle mesajlar doğrudan mağdura gönderilmez. Asıl amaç, mesajların başka kişiler tarafından görülmesi ve dolayısıyla kurbanın arkadaş çevresi ve toplum nezdinde itibarının zedelenmesidir. Bu davranışın en çok karşılaşılan alt türü, dijital olarak değiştirilmiş sahte bir fotoğrafın, örneğin mağdurun yüzünün cinsel içerikli başka bir fotoğrafa yerleştirilerek, çevrim içi ortamda herkese açık bir şekilde yayınlanması ya da dağıtılmasıdır.

Beden Utandırma

Beden Utandırma

Bir kişinin bedeni ve dış görünüşü hakkında olumsuz yorumlar yapmak şeklinde tanımlanabilir. Kişinin saç şekli, kilosu, boyu ya da bedenin her hangi bir bölümü hakkında kişiyi utandıracak, kendisini kötü hissetmesine neden olacak yorumlar yapmak ya da yine bedeni üzerinden lakap takmak “beden utandırma” davranışlarındandır. Aslında dijital nezaket, kimsenin bedeni hakkında yorum yapmamayı gerektirir. Ne diyoruz, “benim bedenim, benim hayatım!”.

Başkasının Kimliğine Bürünme

Başkasının Kimliğine Bürünme

Siber zorbanın, hedef aldığı kişinin kimliğine bürünerek onu kötü gösterecek ya da onun arkadaşlık ilişkilerine zarar verecek içerikler paylaşmasıdır. Bu durum mağdurun kişisel web sayfasında, sosyal medya hesaplarında ya da başka bir iletişim kanalında gerçekleşebilir. Sosyal medya hesaplarımız tanımadıgımız kişiler tarafından ele geçirilerek paylaşımlar yapılabildiği gibi hesap şifrelerimizi paylaştığımız tanıdıklarımız tarafından da gerçekleştirilebilir. Bu nedenle güçlü şifreler kullanmak ve şifrelerimizi kimseyle paylaşmamak dijital ortamda güvenliğimiz açısından oldukça önemlidir.

ifşa

İfşa

İfşa, bir kişiye ait özel bilgilerin, sırların ya da görüntülerin özellikle mahrem ve mahcup edici nitelikte olanların, herkese açık şekilde yayınlamasını ya da başkalarına gönderilmesini ifade eder. Bu durumun sık rastlanan bir örneği sadece kendisinde kalması isteğiyle gönderilen özel bilgilerin siber zorba tarafından başkalarıyla paylaşılmasıdır. İfşa bazen, kişiye ait görüntü ve/veya bilgilere gizlice ulaşılarak başkalarına yayma şeklinde de karşımıza çıkmaktadır.

parlama

Parlama

Taraflar arasında kısa süreli yaşanan, genellikle kırıcı, saldırgan, kaba, müstehcen dil, hakaret ve bazen de tehdit içeren ateşli tartışmalardır. Parlamalar genellikle tartışma grupları, sohbet odaları ya da çevrimiçi oyunlar gibi herkese açık iletişim ortamlarında yaşanmaktadır. Bu ortamlarda duruma şahit olan seyircilerin siber zorbalığın büyümesi ya da söndürülmesi konusunda önemli bir rolü vardır. Seyirciler bu tartışmaya dahil olup zorbalığın artmasına neden olabilecekleri gibi, olumsuz paylaşımları onaylamayarak tartışmanın sonlanmasını sağlayabilirler. Bu nedenle siber zorbalığa tanık oldugumuz her ortamda zorbalığın karşında, iyiliğin yanındayız.

Dışlama

Dışlama

Dışlama, yüz yüze ilişkilerde daha sık görülmekle birlikte dijital ortamda da bir siber zorbalık biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Dışlama, çevrimiçi oyunlar, grup blogları ya da sohbet odaları gibi ortamlarda, hedef seçilen kişiyi kasıtlı olarak gruptan çıkarma ya da gruba dâhil etmeme şeklinde gerçekleşir. Bir kişinin sosyal medya hesabını, sırf ona zarar vermek amacıyla, ısrarlı biçimde şikâyet ederek hesabın kapatılmasına neden olmak gibi davranışlar da dışlama kategorisinde ele alınan bir siber zorbalık biçimidir.

Siber Takip

Siber Takip

Siber takip, dijital ortamda ısrarlı bir biçimde gerçekleşen istenmeyen temas eylemidir. Bir kişiyi tüm sosyal medya platformlarında takip ederek gerçek ya da sahte hesaplar üzerinden iletişime geçme çabası siber takip olarak adlandırılır. Bu siber zorbalık biçimi, çoğu zaman hedef seçilmiş bir kişiye zarar verme tehdidi içeren, saldırgan, korkutucu ve rahatsız edici mesajların sürekli olarak gönderilmesini de kapsar. Siber takip, kimi zaman da çevrimdışı, yüz yüze ortamda takiple birlikte gerçekleşebilmektedir. Çevrimiçi ve çevrimdışı ortamda ısrarlı takibin suç olduğu unutulmamalıdır.

Cinsel İçerikli Mesajlar

Cinsel İçerikli Mesajlar

Kişinin onayı dışında ona cinsel içerikli yazılı mesaj, fotoğraf ya da video göndermektir. Kişinin rızası dışında gerçekleşen her türlü cinsel içerikli mesajlaşma ve kişiyi cinsel içerikli mesajlaşmaya zorlama, siber zorbalık türlerinden biri ve aynı zamanda suçtur. Yetişkinler tarafından, yetişkin olmayan bireylere gönderilen cinsel içerikli mesajlar doğrudan suç kabul edilir. Bu siber zorbalık biçimi çoğu zaman, yetişkinler arasında karsılıklı rızaya dayalı cinsel mesajlaşmayı ifade eden “sexting” kavramı ile karıştırılmaktadır. Rızaya dayalı cinsel mesajlaşma bir siber zorbalık biçimi olmamakla birlikte, mahremiyetin ihlal edilmesi durumu bir siber zorbalık biçimidir.

dijital partner şiddeti

Dijital Partner Şiddeti

Dijital partner şiddeti, taraflardan birinin, ilişki sürecince kendi rızaları dahilinde birbirlerine gönderdikleri mahrem içerikleri başkalarıyla paylaşması ya da paylaşma tehdidinde bulunmasıdır. Bu zorbalık biçimi, ifşanın bir türü olarak karşımıza çıkmakta ve çoğu zaman da kadınları hedef almaktadır. Dijital partner şiddetinin bir başka biçimi ise çiftlerin birbirlerinin sosyal medya hesapları üzerinde sıkı bir kontrol kurmak, hatta sosyal medya erişimlerini engellemek şeklinde görülmektedir. Sorumlu ve güvenli şekilde internet kullanımı hepimiz için bir haktır. Bunun engellenmesine yönelik girişimler de siber zorbalık olarak görülmelidir.

Sahte Flört

Sahte Flört

Sahte flört, çevrimiçi sahte bir kimlik yaratarak insanları romantik bir ilişkiye çekme çabasıdır. Kişi, sahte fotoğraflar kullanarak ve kendini gerçekte olduğundan farklı tanıtarak hedef seçilen kişiyi etkilemeye, onun beğenisini ve güvenini kazanmaya çalışır. Bu güven ve duygusal bağ kurulduktan sonra sahte flörtçü, kişiyi çeşitli yönlerden istismar edebilir. Siber zorba, hedef seçtiği kişiyi aralarında samimi ve özel bir iletişim olduğuna inandırarak sırlarını öğrenip bunu başkalarıyla paylaşabilir ya da paylaşmakla tehdit edebilir. Bu kimi zaman maddi dolandırıcılık, kimi zaman da tehdit ya da şantaj gibi davranışları beraberinde getirebilir. Gençler, tanımadıkları kişilerle sosyal ağlarda daha fazla iletişim kurdukları için sahte flört konusunda daha kırılgan görülmektedir. Ancak sahte flörtlerin ileri yaşlardaki bireyleri hedef aldığı durumlar da az değildir.

trolleme

Trolleme

Trolleme, dijital platformlarda kasıtlı olarak yapılan başkalarını kışkırtıcı, alay edici ve tartışma yaratmaya yönelik paylaşımları ifade eder. Trolleme ya da trollük, bir duruma sadece mizahi boyutla yaklaşmak anlamında da kullanılmakta ve bu anlamıyla bir siber zorbalık biçimi olarak görülmemektedir. Ancak bir kişi ya da grubu hedef seçerek onu öfkeli tartışmaların konusu haline getirmek ya da cevap vermesi için üzerinde baskı oluşturmak siber zorbaca davranışlardır. Troller, kimi zaman gerçek dışı bilgiler paylaşarak ya da mevcut durumu olduğundan daha abartılı şekilde aktararak insanların öfkeli tartışmalara girmelerine aracı olurlar. Bu öfkeli tartışmalar bir kişinin hedef haline getirilmesine, hatta sosyal medya lincine kadar varabilmektedir.

elektronik zorbalık

Elektronik Zorbalık

Elektronik zorbalık; web sitelerine yetkisiz erişimde bulunmak, sosyal ağlarda kullanıcıların hesaplarını ele geçirmek, şifre bilgilerine erişmek, spam ve virüs içeren mesajlar yoluyla hesap ya da cihazlarına zarar vermek gibi eylemleri içerir. Elektronik zorbalık, bir dolandırıcılık eylemi şeklinde karşımıza çıkabileceği gibi hedef seçilen kişiye duygusal zarar vermek ya da sosyal ağlarda itibarını zedelemek amacıyla da gerçekleşebilir.

trolleme

Siber zorbalıktan kaçınmamızı sağlayacak 5 temel davranış;

Tüm dijital platformlarda güçlü şifreler kullanın. Kişisel verilerinizi ve şifrelerinizi başkalarıyla paylaşmayın.

Dijital ortamda tanımadığınız kişilerle iletişimden kaçının ve her şeyin kayıt altında tutulabileceğini aklınızdan çıkartmayın.

Başkalarını da ilgilendiren bir içerik paylaşmadan önce onun iznini alın. İzinsiz yapılan paylaşımların siber zorbalık olduğunu unutmayın.

Öfkeliyken paylaşım yapmayın. Karşınızdakinin, sizi kışkırtmaya çalışan bir zorba olabileceğini ya da öfkeli paylaşımlarla sizin bir zorbaya dönüşebileceğinizi hatırlayın.

Siber zorbalık içeren paylaşımların yayılmasına aracılık etmeyin. Siber zorbalığa tanık olduğunuzda mağdurun yanında, zorbanın karşısında durun.

trolleme

Prof. Dr. Emel Baştürk Kimdir?

Prof. Dr. Emel Baştürk, Ankara’da doğdu. 1996 yılında Ankara Üniversitesi (A.Ü.) İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun oldu. 1999 yılında A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı'nda Yüksek Lisansını tamamladı. Aynı yıl, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde Araştırma Görevlisi oldu. Doktorasına Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde başladı. Doktora tezi sırasında Amerika Birleşik Devletleri’nde konuk araştırmacı olarak bulundu. 2008 yılında İletişim Bilimleri alanında Doçentlik unvanına hak kazandı. Medya ve İletişim alanında çok sayıda çalışması bulunan Baştürk, özellikle son 10 yıldır dijital iletişim ve çevrimiçi riskler konusunda araştırmalar ve toplumsal sorumluluk projeleri yürütmektedir.
Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim Anabilim Dalı’nda Profesör kadrosunda yer alan Baştürk, Birleşik Krallık Cardiff  Üniversitesi’nde konuk araştırmacı olarak bulunmaktadır. Çevrimiçi Riskler ve Siber Zorbalık; Siber Zorbalıkla Mücadele kitabının yazarıdır.